Nadpobudliwość psychoruchowa

Jak wspierać dzieci z tym zaburzeniem, jak z nimi pracować?

Co to jest nadpobudliwość psychoruchowa?

Nadpobudliwość psychoruchowa to zaburzenia równowagi procesów nerwowych z przewagą procesów pobudzania nad hamowaniem.

Zespół nadpobudliwości charakteryzuje się odmienną pracą mózgu, która uniemożliwia dziecku kontrolowanie swoich zachowań w sferze uwagi, ruchów, emocji. Dziecko z ADHD ma za mało zdolności do wewnętrznej kontroli i hamowania, żyje w chaosie bodźców. Powoduje to zaburzona równowaga między wytwarzaniem i funkcjonowaniem dopaminy i neoadrenaliny - substancji przekaźnikowych, które łączą komórki mózgu. Dopamina jest odpowiedzialna za selekcję bodźców do mózgu i uniemożliwia skupienie się na jednym wybranym.

Jak rozpoznać dziecko z ADHD?

Dla nadpobudliwości psychoruchowej charakterystyczne są trzy grupy objawów:
• zaburzenia koncentracji uwagi
• nadruchliwość
• impulsywność

Dziecko:

Ad. 1)
• nie potrafi dłużej skupić się na wykonywanej pracy, przerywa ją, nie doprowadza jej do końca, nawet najmniejsze bodźce zewnętrzne powodują zmianę kierunku zainteresowania
• często wydaje się nie słuchać tego, co się do niego mówi
• ma trudności w zorganizowaniu sobie pracy lub innych zajęć
• w kontaktach nie przestrzega umów
• ma kłopoty z oczekiwaniem na swoją kolejkę, "wyrywa" się do odpowiedzi, która jest często nieprzemyślana (pochopność, pobieżność myślenia)
• jest nadmiernie gadatliwe
• często gubi rzeczy niezbędne do pracy lub innych zajęć (zabawki, przybory szkolne)

Ad. 2)
• kręci się, wstaje z miejsca, macha nogami, manipuluje przedmiotami
• często jest w ruchu, wspina się na krzesła, stoły, "biega jak nakręcone"
• ma trudności ze spokojnym bawieniem się lub odpoczywaniem

Ad. 3)
• często przerywa lub przeszkadza innym (np. wtrąca się do rozmowy lub zabawy)
• łatwo się obraża, jest płaczliwe, kłótliwe, agresywne, ma wybuchy złości
• często popada w konflikty z rówieśnikami
• ma trudności z zasypianiem

U niektórych dzieci ADHD przejawia się we wszystkich wymienionych sferach, a niekiedy tylko w jednej lub dwóch. O zespole nadpobudliwości mówimy wtedy, jeśli początek zaburzenia występuje nie później niż w wieku 7 lat, a jego objawy utrzymują się przez co najmniej 6 miesięcy w stopniu prowadzącym do nieprzystosowania. Dziecko musi mieć objawy stałe lub niemal stałe, czyli w przedszkolu, domu, na podwórku.

Przyczyny nadpobudliwości psychoruchowej.

Są one wielorakie:
• czynniki genetyczne (w materiale genetycznym nie można znaleźć jednego miejsca odpowiedzialnego za powstawanie ADHD)
• uwarunkowania psychospołeczne (zaburzone funkcjonowanie rodziny, choroby, uzależnienia rodziców, brak konsekwencji w postępowaniu, niezaspokojenie potrzeb psychicznych dziecka)
• czynniki okołoporodowe (urazy, zamartwica, nieprawidłowy przebieg ciąży, wcześniactwo, nikotynizm, alkoholizm, narkomania w czasie ciąży, przebyte przez matkę choroby zakaźne)
• alergia, nietolerancja pokarmowa
• ciężki przebieg chorób zakaźnych
• przewlekłe zatrucie ołowiem
• dostarczanie organizmowi nadmiernej ilości barwników, konserwantów, salicylanów.

Jak postępować z dzieckiem nadpobudliwym?

• zapewnić atmosferę spokoju, akceptacji
• zapewnić regularny tryb życia (stałe godziny zabawy, pracy, odpoczynku)
• unikać pobudzenia w okresie wieczornym
• zaspokajać potrzebę ruchu (jednak niezbyt forsowne ćwiczenia fizyczne, sporty, spacery)
• wydawać krótkie, proste polecenia (jedno polecenie na raz), nawiązać kontakt wzrokowy
• chwalić dziecko
• ograniczyć oglądanie telewizji, wyeliminować programy o treści agresywnej
• w wolnych chwilach proponować zabawy typu: malowanie, lepienie, wycinanie
• poświęcać dziecku więcej czasu - wspólne zabawy, gry
• w sytuacji konfliktowej nie zostawiać dziecka zbyt długo w napięciu emocjonalnym - rozwiązanie konfliktu winno nastąpić zaraz po sytuacji konfliktowej
• podczas pracy dziecka redukować ilość bodźców (np. uprzątnięte biurko, wyłączony telewizor)
• nie można pozwolić, by niepokój udzielił się dorosłym - nasze dziecko nas potrzebuje - jego zachowanie jest wynikiem choroby.

Nie walczymy z ADHD, ale tak kierujemy zachowaniem dziecka, aby łatwiej mu było funkcjonować.

Literatura

• Nartowska H. Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo
• Wiącek R. Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo w wieku przedszkolnym
• Sertonbein G. Twoje nadpobudliwe dziecko
• Wolańczyk T., Kołakowski A., Skotnicka M. Nadpobudliwość psychoruchowa. Prawie wszystko, co chcielibyście wiedzieć.

Grażyna Zembrzycka