Jak pomóc dziecku w adaptacji do przedszkola?

Pójście do przedszkola to przełomowy i bardzo ważny moment w życiu dziecka. Dla wielu oznacza on pierwsze kontakty z dużą grupą społeczną. Maluch zaczyna funkcjonować w dwóch środowiskach: rodzinnym i przedszkolnym. Zmienia się dotychczasowy tryb życia. Pojawiają się nowe dla dziecka zadania związane z funkcjonowaniem w przedszkolu. Dla wielu dzieci pierwsze spotkanie z nowym środowiskiem jest niezwykle trudnym przeżyciem. Większość 3-latków w pierwszych dniach pobytu ostro reaguje na zmianę środowiska. Obserwujemy wtedy płacz przy rozstaniu z rodzicami, trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami, bierne zachowanie w czasie zajęć lub złośliwość i agresję. Dlaczego te pierwsze dni są tak trudnym okresem w życiu dziecka?.

Proces adaptacji, czyli przystosowania dziecka do nowego środowiska odbywa się we wszystkich sferach działania organizmu: fizjologiczno - biologicznej, emocjonalno - społecznej i poznawczej. Główną rolę odgrywa układ nerwowy, który jest pośrednikiem między środowiskiem wewnętrznym i zewnętrznym jednostki. Analizując dane psychologiczne dotyczące rozwoju trzylatka można stwierdzić, że żaden z mechanizmów adaptacyjnych nie jest u niego w pełni dojrzały. Jego system nerwowy jest słaby i delikatny. Żadna funkcja psychiczna nie jest w pełni dojrzała. Dziecko nie jest zdolne do odbierania dużej ilości różnorodnych bodźców, do dłuższego wysiłku. Trzylatek nie ma orientacji w czasie i przestrzeni. Nie potrafi swobodnie werbalnie porozumieć się z otoczeniem, a zwłaszcza z rówieśnikami. Nie potrafi współdziałać i nawiązać z nimi więzi. Jest dopiero na początku drogi uspołeczniania się. Przejawia dużą zależność emocjonalną od najbliższych.

Wymienione wyżej cechy rozwojowe 3-letniego dziecka mają niekorzystne znaczenie w przystosowywaniu się do nowego środowiska. Jakie w związku z tym trudności spotyka dziecko na progu przedszkola? Przede wszystkim następuje rozłąka z matką na kilka godzin. Pierwszą osobą, jaką spotyka jest nauczycielka. W jego oczach to osoba, która "odrywa" je od rodzica. Nawet najmilszą nauczycielkę dziecko przez długi czas kojarzy z momentem utraty bezpieczeństwa. Dlatego często płacze na jej widok, a gdy ona chce je uspokoić, boi się jeszcze bardziej. Poza tym nauczycielka sprawuje opiekę nad wieloma dziećmi i nie może poświęcać czasu tylko jednostce. Dziecko przestaje być jedynym obiektem zainteresowania , jakim było w domu. Staje się jednym z wielu członków grupy przeżywających podobne problemy jak on sam. Musi wykonywać polecenia skierowane przez nauczycielkę do grupy, a nie do niego indywidualnie. Podporządkowanie się wymaganiom grupy jest bardzo trudnym zadaniem dla trzylatka. Kolejny problem, z jakim musi uporać się dziecko związany jest z nową przestrzenią i otoczeniem materialnym. Pojawiają się nowe pomieszczenia , meble, zabawki. W tych zupełnie nowych warunkach dziecko musi wykonywać czynności dnia codziennego, takie jak: spożywanie posiłków, toaleta, odpoczynek poobiedni. Musi podporządkować się narzuconej organizacji dnia i planowi zajęć. To wszystko powoduje stres, lęk, uczucie zagrożenia i niepewności oraz brak poczucia bezpieczeństwa.

Nasuwa się pytanie, w jaki sposób ułatwić dziecku przystosowanie się do warunków przedszkolnych? Bólu rozstania nie da się uniknąć, można go jednak w dużym stopniu złagodzić dzięki odpowiedniemu przygotowaniu.

Oto sposoby przygotowania dziecka:
• wcześniejsze zapoznanie z przedszkolem - należy uczestniczyć z dzieckiem
  w tzw. dniach adaptacyjnych organizowanych w przedszkolu przed rozpoczęciem roku szkolnego. Dziecko ma wówczas okazję nawiązać kontakt z nauczycielkami, dziećmi, poznaje salę , zabawki, ogród przedszkolny
• rozmowy z dzieckiem na temat przedszkola - należy przekazywać dziecku jak najwięcej pozytywnych informacji na temat przedszkola, uświadamiać zalety przedszkola ( nowi koledzy, dużo zabawek, ciekawe zabawy, poznawanie wierszy i piosenek), wspominać przedszkole mamy i taty, rozmawiać ze starszymi znajomymi dziećmi, które lubią przedszkole. Nie wolno straszyć dziecka przedszkolem.
• czytanie dzieciom książek o tematyce przedszkolnej np. "Opowiadania dla przedszkolaków" R. Piątkowskiej, "Przedszkolaki z ulicy Morelowej" B. Gawryluk, "Lulaki, Pan Czekoladka i przedszkole czyli ważne sprawy małych ludzi" B. Ostrowickiej, "Wesołe przedszkole" M. Kownackiej
• ćwiczenie z dzieckiem czynności samoobsługowych takich jak: jedzenie łyżką, mycie rąk, korzystanie z toalety, rozbieranie i ubieranie się (opanowanie tych umiejętności ma duży wpływ na poczucie bezpieczeństwa i niezależności dziecka). Należy cieszyć się i wykazywać zadowolenie z każdego przejawu samodzielności dziecka oraz zachować cierpliwość przy próbach pokonywania trudności przez dziecko
• stopniowe przyzwyczajanie dziecka do przebywania pod opieką innych dorosłych (dziadków, znajomych, sąsiadki)
• stwarzanie możliwości jak najczęstszych kontaktów z rówieśnikami
• okazywanie spokoju i stanowczości podczas rozstania. Rozstanie z dzieckiem jest również trudne dla rodzica, jednak nie może ono zobaczyć, że mama lub tata są przejęci i zdenerwowani, bo to pogłębi jego niepokój. Nie należy przeciągać pożegnania. Najczęściej maluch płacze tylko przez chwilę i kiedy rodzic jest poza zasięgiem wzroku, uspokaja się. Lepiej jeśli na początku dziecko jest odprowadzane przez tatę. Rozstanie z nim jest mniej bolesne, ponieważ więź emocjonalna z tatą jest zazwyczaj mniejsza niż z mamą.
• wcześniejsze odbieranie dziecka przez pierwsze dni i stopniowe wydłużanie czasu pobytu w przedszkolu
• mówienie prawdy i dotrzymywanie obietnic -jeśli rodzic obiecuje, że odbierze dziecko np. po obiedzie, powinien dotrzymać słowa, w przeciwnym razie dziecko czuje się oszukane
• zabranie ze sobą do przedszkola ulubionej zabawki, maskotki , zdjęcia rodziców lub przedmiotu, który będzie namiastką domu
• wygospodarowanie czasu na przebywanie z dzieckiem po odebraniu go z przedszkola
• wspólne kupowanie kapci, worka, piżamy potrzebnych przyszłemu przedszkolakowi
• rozpoczynanie dnia bez pośpiechu - lepiej wstać wcześniej, żeby spokojnie przygotować się do wyjścia do przedszkola. Pośpiech i poganianie dziecka pogłębia jego stres i trudniej może znieść rozstanie z rodzicem
• należy zawsze żegnać i witać swoje dziecko z uśmiechem

Wiek przedszkolny, to bardzo ważny okres w życiu człowieka, okres najintensywniejszych przemian rozwojowych. To czas uczenia się, kształtowania osobowości, rozwoju intelektualnego i społecznego. Przedszkole jest instytucją, która wspomaga wszechstronny rozwój dziecka. Aby miało ono satysfakcję z przebywania w tym środowisku powinno być do niego przystosowane. Nieprzystosowanie zaś powoduje złe samopoczucie, niezadowolenie z siebie, brak współdziałania w grupie, unikanie kontaktów społecznych oraz osłabienie aktywności intelektualnej. Aby ułatwić dziecku ten trudny proces adaptacji ważne jest, aby rodzice podjęli współpracę z przedszkolem . Współpraca ta wymaga zaangażowania rodziców i personelu oraz wzajemnej korelacji działań obu stron. Podjęte działania pomogą dziecku nauczyć się nowej rzeczywistości i w pełni korzystać ze stymulujących i wychowawczych walorów środowiska przedszkolnego.

Bibliografia

• Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E., Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się. Warszawa WSiP 2000
• Kielar-Turska M., Jak pomagać dziecku w poznawaniu świata. Warszawa WSiP 1992
• Lubowiecka J., Przystosowanie psychospołeczne dziecka do przedszkola. Warszawa WSiP 2000

Jolanta Niebroń